एक्युट रेस्पिरेटरी डिस्ट्रेस सिन्ड्रोम (ARDS)
एक्युट रेस्पिरेटरी डिस्ट्रेस सिन्ड्रोम (Acute respiratory distress syndrome - ARDS) एउटा धेरै गम्भीर र ज्यान पनि जान सक्ने अवस्था हो, जुन तब हुन्छ जब कुनै व्यक्तिको फोक्सोले अचानक राम्ररी काम गर्न छोड्छ। यो अवस्था प्रायः अर्को कुनै गम्भीर रोग लागेपछि त्यसको जटिलताको रूपमा विकसित हुन्छ र यसका लागि अस्पतालमा तत्काल उपचार आवश्यक पर्छ।
लक्षणहरू

कसैलाई एक्युट रेस्पिरेटरी डिस्ट्रेस सिन्ड्रोम (ARDS) भएको बेलामा निम्न लक्षणहरू देखिन्छन्।
सास फेर्न धेरै गाह्रो महसुस हुने वा सास फेर्न संघर्ष गर्नुपर्ने।
छिटो र हल्का सास फेर्ने जुन गहिरो र पर्याप्त भएको जस्तो लाग्दैन।
खतराका संकेत
यदि तपाईंलाई वा नजिकैको कसैलाई तल दिइएका गम्भीर लक्षणहरू देखिएको छ भने ढिला नगरी तुरुन्तै स्वास्थ्य ऊपचार खोज्नुहोस। नजिकको अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा जानुहोस्, वा एम्बुलेन्सका लागि आफ्नो स्थानीय आपत्कालीन सेवामा फोन गर्नुहोस्:
सास फेर्न धेरै गाह्रो हुनु, जस्तै सास फेर्नका लागि छटपटाउनु, निसास्सिएजस्तो हुनु, वा पूरै वाक्य बोल्न नसक्नु।
अचानक सास फेर्न गाह्रो हुनुका साथै पाखुरा, ढाड, घाँटी वा बंगारामा दुखाइ फैलिएमा।
अचानक सास फेर्न गाह्रो हुनुका साथै छातीमा कसिलो वा गह्रौं महसुस भएमा।
अचानक सास फेर्न गाह्रो हुनुका साथै वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु।
अचानक सास फेर्न गाह्रो हुनुका साथै रगत खोक्नु।
अचानक सास फेर्न गाह्रो हुनुका साथै एउटा खुट्टामा मात्र दुखाइ वा सुन्निने भएमा।
यस्तो अवस्थामा आफैं गाडी चलाएर अस्पताल जानु हुँदैन। अरू कसैलाई तपाईंलाई गाडी चलाएर लैजान भन्नुहोस्, वा एम्बुलेन्सका लागि तुरुन्तै आपत्कालीन सेवामा फोन गर्नुहोस्। आफ्ना सबै हालका औषधिहरू साथमा ल्याउन नबिर्सनुहोस्।
घरमै गर्न सकिने हेरचाह
एक्युट रेस्पिरेटरी डिस्ट्रेस सिन्ड्रोम (ARDS) एक एकदमै गम्भीर अवस्था हो जसलाई अस्पतालमा तुरुन्त उपचार आवश्यक पर्छ। ARDS को उपचार गर्न घरमै गर्न सकिने कुनै उपचार छैन।
तर, अस्पतालबाट निको भएर घर फर्किसकेपछि, यी उपायहरू अपनाउँदा तपाईं निको हुने प्रक्रियालाई धेरै मद्दत गर्न सक्छन्:
आराम गर्नुहोस् र बिस्तारै शक्ति बढाउनुहोस्
तपाईंको शरीरलाई पूर्ण रूपमा निको हुन समय लाग्छ। ARDS पछि निको हुन लामो समय लाग्न सक्छ, प्रायः हप्ता वा महिनाहरू पनि लाग्न सक्छ। सुरुमा छोटो हिँडडुल जस्ता सामान्य गतिविधिहरूबाट सुरु गर्नुहोस् र आफूलाई बलियो महसुस भएपछि बिस्तारै गतिविधिहरू बढाउँदै जानुहोस्। सधैँ आफ्नो शरीरको कुरा सुन्नुहोस् र तयार नभएसम्म आफूलाई धेरै दबाब नदिनुहोस्।
सास फेर्ने अभ्यासहरू
तपाईंको डाक्टर वा physiotherapist (शारीरिक उपचार विशेषज्ञ) ले तपाईंलाई फोक्सो निको पार्न मद्दत गर्ने विशेष अभ्यासहरू सिकाउन सक्छन्। उहाँहरूको निर्देशनहरू ध्यानपूर्वक पालना गर्नुहोस् र यी अभ्यासहरू नियमित रूपमा गर्नुहोस्।
राम्रोसँग पौष्टिक खाना खानुहोस् र प्रशस्त पानी पिउनुहोस्
पौष्टिक खाना र पर्याप्त झोल पदार्थहरू तपाईंको शरीरलाई निको हुन आवश्यक ऊर्जा र पोषक तत्वहरू प्रदान गर्न आवश्यक छन्। यदि तपाईंलाई भोक कम लाग्छ भने, दिनभरि थोरै-थोरै गरेर खाना धेरै पटक खाने प्रयास गर्नुहोस्।
धुम्रपान नगर्नुहोस्
धुम्रपानले फोक्सो निको हुने प्रक्रियालाई उल्लेखनीय रूपमा ढिलो गर्छ। यदि तपाईं हाल धुम्रपान गर्नुहुन्छ भने, सकेसम्म चाँडो छोड्दा तपाईंको फोक्सोलाई अझ राम्रोसँग निको हुन मद्दत पुग्छ। तपाईंको डाक्टरले धुम्रपान छोड्ने बारे सल्लाह र सहयोग प्रदान गर्न सक्छन्।
आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको ख्याल राख्नुहोस्
ARDS जस्तो गम्भीर बिमारी भोगेपछि चिन्तित, दुःखी वा भावनात्मक रूपमा बेचैनी महसुस गर्नु सामान्य कुरा हो। आफ्नो भावनाहरू विश्वासिलो व्यक्तिसँग कुरा गर्नुहोस्। यदि यी भावनाहरूले तपाईंको दैनिक जीवनलाई असर गर्न थाल्छन् भने, कृपया आफ्नो डाक्टरलाई जानकारी गराउनुहोस्।
आफ्नो फलो-अप भेटघाटहरू नछुटाउनुहोस्
तपाईंको डाक्टरले तय गरेका सबै जाँच भेटघाटहरूमा उपस्थित हुन सुनिश्चित गर्नुहोस्। यदि तपाईंको सास फेर्न गाह्रो भयो वा कुनै नयाँ लक्षणहरू देखा परे भने तुरुन्तै उहाँहरूसँग सम्पर्क गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।
यदि तपाईंलाई कहिल्यै सास फेर्न धेरै गाह्रो भयो वा एकदमै अस्वस्थ महसुस भयो भने, तुरुन्तै आपतकालीन चिकित्सा सहायता खोज्नुहोस्।
उपचार

एक्युट रेस्पिरेटरी डिस्ट्रेस सिन्ड्रोम (ARDS) भएको पत्ता लाग्नासाथ बिरामीलाई तुरुन्तै स्वास्थ्य सेवाको आवश्यकता पर्छ र यसको अस्पतालमा उपचार गरिन्छ। प्रायः यस्तो अवस्थामा ICU मा भर्ना गरिन्छ, जहाँ विशेष उपकरणहरू र निरन्तर निगरानीको सुविधा हुन्छ।
स्वास्थ्यकर्मीको टोलीले फोक्सो निको पार्न र सास फेर्न सुधार गर्नका लागि निम्न सहयोगी उपचारहरू प्रदान गर्नसक्छन।
अक्सिजन थेरापी: सास फेर्न सजिलो बनाउन र शरीरले पर्याप्त अक्सिजन पाओस भनी सुनिश्चित गर्नका लागि मास्क लगाएर थप अक्सिजन दिइन्छ।
मेकानिकल भेन्टिलेसन: यदि फोक्सोमा गम्भीर असर परेको छ भने, सास फेर्ने मेसिन (भेन्टिलेटर) प्रयोग गरेर फोक्सोले गर्नुपर्ने सास फेर्ने काम सम्हालिन्छ, जसले फोक्सोलाई आराम गर्न र निको हुन मद्दत गर्छ।
औषधिहरू: यसमा एक्युट रेस्पिरेटरी डिस्ट्रेस सिन्ड्रोम (ARDS) मा योगदान पुऱ्याउन सक्ने वा उपस्थित हुन सक्ने कुनै पनि संक्रमणको उपचार गर्न एन्टिबायोटिक र अन्य औषधिहरू समावेश हुन सक्छन् जसले लक्षणहरू कम गर्न र महत्त्वपूर्ण अंगहरूको कार्यलाई सहयोग गर्छन्।
नसाबाट दिइने तरल पदार्थ (IV Fluids): शरीरमा पानीको सन्तुलन कायम राख्न र समग्र स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्न सिधै नसामा तरल पदार्थ दिइन्छ।
एक्युट रेस्पिरेटरी डिस्ट्रेस सिन्ड्रोम (ARDS) एउटा धेरै नै गम्भीर र ज्यान लिन सक्ने रोग हो भनि बुझ्नु जरुरी छ । उत्तम स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध भए तापनि, यो अवस्थालाई सधैं पूर्ण रूपमा उपचार गर्न सम्भव हुँदैन, र दुःखको कुरा, केही बिरामीहरू बाँच्न सक्दैनन्।
डाक्टरलाई सोध्न मिल्ने प्रश्नहरू
तपाईंले ARDS बारे आफ्नो डाक्टरसँग भेट्दा, यी प्रश्नहरू सोध्न उपयोगी हुन सक्छ:
तपाईंको अवस्थाको बारेमा
मेरो ARDS को कारण के हो ?
अहिले मेरो अवस्था कत्तिको गम्भीर छ?
मलाई कस्ता जटिलता हुनसक्छ ?
तपाईंको उपचारको सन्दर्भमा
मेरो लागि गरिएको उपचारको योजना के हो, र यसले मलाई निको हुन कसरी मद्दत गर्छ?
म अस्पतालमा कति लामो समय सम्म बस्नुपर्ने हुनसक्छ?
यी उपचारहरूसँग सम्बन्धित सम्भावित जोखिम वा साइड इफेक्टहरू के-के छन्?
तपाईंको निको हुने यात्रा
निको हुने प्रक्रिया सामान्यतया कस्तो हुन्छ, र यसमा कति समय लाग्न सक्छ?
मेरो निको हुन मद्दत गर्न सक्ने कुनै विशेष सास फेर्ने अभ्यासहरू वा पुनर्स्थापना कार्यक्रम छ कि छैन?
म मेरो दैनिक जीवन र काममा खासमा कहिले फर्कन सक्छु?
के मेरो फोक्सो पूर्ण रूपमा रोगमुक्त हुन सक्छ?
भावनात्मक कल्याण
गम्भीर बिरामीपछि चिन्तित वा दुःखी महसुस गर्नु सामान्य हो। म मानसिक सहयोगका लागि कसलाई सम्पर्क गर्न सक्छु, वा कस्ता स्रोतहरू उपलब्ध छन्?
फलो-अप हेरचाह
म डिस्चार्ज भएर घर फर्केपछि कस्ता लक्षणहरूमा ध्यान दिनुपर्छ?
मैले मेरो अर्को फलो-अप भेटघाट कहिले तय गर्नुपर्छ?
यदि अस्पताल छोडेपछि मेरो अवस्था बिग्रन्छ भने, कसलाई सम्पर्क गर्नुपर्छ?
स्वास्थ्य समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्दै
के मेरो ARDS ले अर्को कुनै स्वास्थ्य समस्याको संकेत गर्छ जसमा पनि ध्यान दिनुपर्छ?
ARDS फेरि हुने सम्भावना कम गर्न मैले चाल्न सक्ने कुनै कदमहरू छन्?
नेपालमा उपचारको बाटो
नेपालमा लक्षण गम्भीर, बढ्दै गएको, चिन्ताजनक वा निको नभएको छ भने नजिकको स्वास्थ्य चौकी, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, क्लिनिक वा अस्पतालमा स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह लिनुहोस्। अघिल्ला prescription, test report, allergy जानकारी र हाल खाइरहेका औषधि साथमा लैजानुहोस्। खतराका संकेत छन् भने तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था वा अस्पताल जानुहोस्।
महत्त्वपूर्ण सूचना
यो जानकारी सामान्य स्वास्थ्य जानकारीका लागि मात्र हो। यसलाई डाक्टरको सल्लाह, जाँच, निदान, उपचार वा आपतकालीन सेवाको विकल्पका रूपमा प्रयोग गर्नु हुँदैन।