पेटको अल्सर (Stomach Ulcer)
पेटको अल्सर भनेको पेटको भित्री सतहमा हुने घाउ हो। यसलाई ग्यास्ट्रिक अल्सर पनि भनिन्छ। यस्तै घाउ सानो आन्द्राको सुरुको भागमा पनि हुन सक्छ, जसलाई डुओडिनल अल्सर भनिन्छ।
पेटको अल्सर हुने सामान्य कारणमध्ये Helicobacter pylori वा H. pylori नामको जीवाणुको संक्रमण र केही दुखाइ कम गर्ने औषधिको नियमित सेवन पर्छ। विशेष गरी आइबुप्रोफेन, नेप्रोक्सेन, डाइक्लोफेनाक, वा एस्पिरिनजस्ता एन्टि इन्फ्लेमेटरी औषधिले जोखिम बढाउन सक्छन्।
यसका लक्षण अपच, एसिडिटी, पित्तथैलीको समस्या, pancreas को समस्या, मुटुको समस्या, वा अन्य रोगसँग मिल्न सक्छन्। सही कारण थाहा पाउन डाक्टरको जाँच आवश्यक पर्न सक्छ।
लक्षणहरू
पेटको अल्सरका सम्भावित लक्षणहरूमा:
पेटको माथिल्लो भागमा पोल्ने, घोच्ने, वा दुख्ने
खाली पेट हुँदा वा खाना खाएपछि दुखाइ बढ्नु
अपच, पेट फुल्ने, डकार आउने, वा थोरै खाँदै पेट भरिएको महसुस हुनु
वाकवाकी लाग्नु वा बान्ता हुनु
भोक कम लाग्नु
कारण नखुलेको तौल घट्नु
थकान वा कमजोरी महसुस हुनु, जुन कहिलेकाहीँ भित्रभित्रै रक्तस्राव हुँदा हुन सक्छ
केही व्यक्तिमा अल्सर भए पनि स्पष्ट लक्षण नहुन सक्छन्।
खतराका संकेत

तलका कुनै लक्षण भएमा तुरुन्त नजिकको अस्पताल जानुहोस्:
बान्तामा ताजा रातो रगत आउनु
कफीको धुलो वा गाढा खैरो/कालो जस्तो बान्ता हुनु
दिसा कालो, टाँसिने, तारजस्तो, वा असाध्यै गन्हाउने हुनु
दिसामा रगत देखिनु
अचानक धेरै पेट दुख्नु
पेट छुँदा धेरै दुख्नु
बेहोस हुनु, ढल्नु, धेरै चक्कर लाग्नु, अलमलिनु, वा अत्यधिक कमजोरी हुनु
अचानक छाती दुख्नु
यी लक्षण पेटभित्र रक्तस्राव, अल्सर प्वाल पर्नु, वा अन्य गम्भीर समस्याको संकेत हुन सक्छन्। धेरै अस्वस्थ भएमा आफैं गाडी नचलाउनुहोस्।
घरमै गर्न सकिने हेरचाह
धूम्रपान र मदिराबाट बच्नुहोस्, किनकि यसले पेटका लक्षण बढाउन र घाउ निको हुन ढिलो गराउन सक्छ।
डाक्टरले सुरक्षित भनेको छैन भने आइबुप्रोफेन, नेप्रोक्सेन, वा डाइक्लोफेनाकजस्ता एन्टि इन्फ्लेमेटरी (NSAIDs) दुखाइको औषधि नखानुहोस्।
चिकित्सकको सल्लाहबिना नियमित एस्पिरिन, रगत पातलो बनाउने औषधि, वा अन्य नियमित औषधि बन्द नगर्नुहोस्।
नियमित समयमा खाना खानुहोस्, यदि यसले आराम दिन्छ भने। मसलेदार खाना, मदिरा, चिया, कफी, वा ग्यासयुक्त पेयले लक्षण बढाउँछ भने कम गर्नुहोस्।
खाना खाएलगत्तै सुत्ने बानीले लक्षण बढाउँछ भने त्यसबाट बच्नुहोस्।
लक्षण कहिले हुन्छ, के खाँदा बढ्छ, र कुन औषधि खाइरहनुभएको छ भन्ने छोटो रेकर्ड राख्नुहोस्।
घरमै गरिने हेरचाहले केही लक्षण कम गर्न सक्छ, तर यसले अल्सरको कारण पत्ता लगाउँदैन वा उपचार हुदैन।
उपचार

उपचार अल्सरको कारणमा निर्भर हुन्छ।
H. pylori संक्रमण पुष्टि भएमा उपचारमा प्रायः एन्टिबायोटिक र पेटमा एसिड कम गर्ने औषधि समावेश हुन्छ। एसिड कम गर्ने औषधिलाई प्रोटोन पम्प इन्हिबिटर वा PPI भनिन्छ।
एन्टि इन्फ्लेमेटरी (NSAIDs) दुखाइको औषधिका कारण अल्सर भएको भए, डाक्टरले सुरक्षित भएमा औषधि बन्द गर्न, परिवर्तन गर्न, वा कम गर्न सल्लाह दिन सक्छन्। अल्सर निको पार्न PPI पनि दिन सकिन्छ।
लक्षण र जोखिमअनुसार सासको परीक्षण, दिसा परीक्षण, रगत परीक्षण, वा पेटभित्र क्यामेरा हालेर हेर्ने एन्डोस्कोपी जाँच आवश्यक पर्न सक्छ।
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहबिना एन्टिबायोटिक सुरु नगर्नुहोस्, अरूको औषधि नखानुहोस्, वा लामो समयसम्म एसिड कम गर्ने औषधि आफैं प्रयोग नगर्नुहोस्।
डाक्टरलाई सोध्न मिल्ने प्रश्नहरू
- मेरा लक्षण पेटको अल्सरका कारण हुन् कि अरू कुनै रोगका कारण?
- मलाई H. pylori को परीक्षण आवश्यक छ?
- मैले खाइरहेको दुखाइको औषधि औषधि परिवर्तन वा बन्द गर्नुपर्छ?
- मलाई PPI वा पेटको एसिड कम गर्ने अन्य औषधि चाहिन्छ?
- मलाई दिसा, सास, रगत, वा एन्डोस्कोपी जाँच आवश्यक छ कि नाई?
- मेरा लक्षण रगत बग्ने वा रगतको कमीको कारण हुन सक्छन्?
- कुन लक्षण देखिएमा तुरुन्त अस्पताल जानुपर्छ?
- म नियमित एस्पिरिन, रगत पातलो बनाउने औषधि, वा अन्य औषधि जारी राख्न सक्छु?
- खाना, मदिरा, धूम्रपान, वा दुखाइको औषधिमा मेरो लागि के परिवर्तन सुरक्षित हुन्छ?
नेपालमा उपचारको बाटो
नेपालमा लक्षण गम्भीर, बढ्दै गएको, चिन्ताजनक वा निको नभएको छ भने नजिकको स्वास्थ्य चौकी, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, क्लिनिक वा अस्पतालमा स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह लिनुहोस्। अघिल्ला prescription, test report, allergy जानकारी र हाल खाइरहेका औषधि साथमा लैजानुहोस्। खतराका संकेत छन् भने तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था वा अस्पताल जानुहोस्।
महत्त्वपूर्ण सूचना
यो जानकारी सामान्य स्वास्थ्य जानकारीका लागि मात्र हो। यसलाई डाक्टरको सल्लाह, जाँच, निदान, उपचार वा आपतकालीन सेवाको विकल्पका रूपमा प्रयोग गर्नु हुँदैन।