दिसामा रगत देखिनु (Bleeding in stool)
दिसामा वा दिसा गर्ने भाँडोमा रगत देखिनु चिन्ताजनक हुन सक्छ। रगत चम्किलो रातो, गाढा रातो, दिसासँग मिसिएको, वा दिसा कालो र टाँसिने देखिने गरी आउन सक्छ।
थोरै चम्किलो रातो रगत कहिलेकाहीँ पायल्स (बवासीर) वा मलद्वार वरिपरि भएको सानो चिरा, जसलाई एनल फिसर भनिन्छ, का कारण हुन सक्छ। तर रगत संक्रमण, आन्द्राको सुन्निने समस्या, पोलिप, अल्सर, केही औषधि, वा अन्य गम्भीर रोगका कारण पनि आउन सक्छ।
विशेष गरी रगत बारम्बार देखिएमा, बढ्दै गएमा, वा अन्य लक्षणसँगै भएमा यसलाई आफैं पायल्स ठानेर बस्नु हुँदैन।
खतराका संकेत
तलका कुनै लक्षण भएमा तुरुन्त नजिकको अस्पताल जानुहोस्, वा एम्बुलेन्स सेवा उपलब्ध भएमा १०२ मा फोन गर्नुहोस्:
रगत बग्न नरोक्नु
धेरै रगत आउनु, रगतका डल्ला आउनु, वा ट्वाइलेटको पानी रातो हुनु
दिसा कालो, टाँसिने, तारजस्तो, वा धेरै गाढा रातो हुनु
बान्तामा रगत आउनु वा कफीको धुलोजस्तो बान्ता हुनु
अचानक धेरै पेट दुख्नु, वा पेट कडा र छुँदा धेरै दुख्नु
बेहोस हुनु, ढल्नु, धेरै चक्कर लाग्नु, अलमलिनु, वा अत्यधिक कमजोरी हुनु
धेरै रगत मिसिएको पखाला, ज्वरो, बान्ता, वा शरीरमा पानीको कमीका लक्षण हुनु
छाती दुख्नु, धेरै सास फेर्न गाह्रो हुनु, वा अत्यन्त अस्वस्थ महसुस हुनु
धेरै अस्वस्थ भएमा आफैं गाडी नचलाउनुहोस्।
यो पृष्ठले के बताउन सक्दैन
यस पृष्ठमा दिसामा रगत देखिनुबारे सामान्य जानकारी मात्र दिइएको छ। यसले रगत कहाँबाट आएको हो वा यसको सही कारण के हो भन्ने निश्चित गर्न सक्दैन।
यो पायल्स, एनल फिसर, संक्रमण, आन्द्राको सुन्निने रोग, पोलिप, अल्सर, औषधि, वा अन्य कुनै समस्याका कारण हो कि होइन भन्ने पनि यस पृष्ठले बताउन सक्दैन। कति रगत बगेको छ वा आकस्मिक उपचार चाहिन्छ कि चाहिँदैन भन्ने निर्णय पनि यहाँको जानकारीबाट गर्न मिल्दैन।
रोगको सही पहिचान, व्यक्तिगत सल्लाह, र उपचारका लागि डाक्टर वा योग्य स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नुहोस्।
सामान्य कारणहरू
दिसामा रगत देखिनुका विभिन्न कारण हुन सक्छन्। सामान्य कारणहरूमा:
पायल्स (बवासीर), जसमा दिसा गर्दा वा दिसा गरेपछि चम्किलो रातो रगत आउन सक्छ
एनल फिसर, अर्थात् मलद्वार वरिपरिको सानो चिरा, जसमा दिसा गर्दा दुख्न सक्छ
कब्जियत वा दिसा गर्दा धेरै जोड लगाउनु
आन्द्राको संक्रमण, जसमा रगत मिसिएको पखाला हुन सक्छ
आन्द्रा सुन्निने रोग
पोलिप वा आन्द्राको क्यान्सर
पेट वा आन्द्राको अल्सर
रगत बग्ने जोखिम बढाउने औषधि, जस्तै एस्पिरिन, रगत पातलो बनाउने औषधि, र केही एन्टि इन्फ्लेमेटरी दुखाइका औषधि
धेरै कारणको उपचार सम्भव हुन्छ, तर बारम्बार वा कारण नखुलेको रगतलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। कहिलेकाहीँ रगत बगिरहँदा रगतको कमी हुन सक्छ, जसले थकान, कमजोरी, चक्कर, वा सास फेर्न गाह्रो गराउन सक्छ।
घरमै गर्न सकिने हेरचाह
कब्जियत वा दिसा गर्दा धेरै जोड लगाउनुपर्ने अवस्थासँगै एकपटक मात्र थोरै चम्किलो रातो रगत देखिएको छ, र अन्य खतरा संकेत छैन भने:
पर्याप्त पानी पिउनुहोस्।
सागसब्जी, फलफूल, गेडागुडी, दाल, र साबुत अन्नजस्ता फाइबरयुक्त खाना खानुहोस्।
दिसा गर्दा धेरै जोड नलगाउनुहोस् र लामो समयसम्म ट्वाइलेटमा नबस्नुहोस्।
सम्भव भएसम्म नियमित हिँडडुल वा शारीरिक गतिविधि गर्नुहोस्।
मलद्वार वरिपरि सफा राख्नुहोस् र दिसा गरेपछि ठाउँ हल्का सुक्खा राख्नुहोस होस्।
कुनै क्रीम, दिसा नरम बनाउने औषधि, वा दुखाइको औषधि प्रयोग गर्नुअघि फार्मासिस्ट वा डाक्टरसँग सल्लाह लिनुहोस्।
रगत बारम्बार देखिएमा, दोहोरिएमा, दुखाइ, तौल घट्ने, थकान, दिसा गर्ने बानीमा परिवर्तन, वा कुनै खतरा संकेत भएमा घरमै गरिने हेरचाहमा भर नपर्नुहोस्।
कहिले डाक्टर देखाउने
तलका अवस्थामा डाक्टर वा योग्य स्वास्थ्यकर्मीसँग भेट्ने समय लिनुहोस्:
रगत फेरि देखिएमा वा केही समयसम्म लगातार देखिइरहेमा
रगत किन आइरहेको हो भन्ने थाहा नभएमा
दिसा गर्ने बानीमा परिवर्तन भएमा, जस्तै लगातार पखाला, कब्जियत, वा दिसा पहिलेभन्दा पातलो हुनु
पेट दुख्ने, पेट फुल्ने, दिसामा लेदो आउने, वा मलद्वार वरिपरि गाँठो देखिएमा
कारण नखुलेको तौल घटेमा, थकान, कमजोरी, चक्कर, वा सास फेर्न गाह्रो भएमा
एस्पिरिन, रगत पातलो बनाउने औषधि, वा एन्टि इन्फ्लेमेटरी दुखाइको औषधि खाइरहनुभएको भएमा
आफू वा परिवारमा आन्द्रासम्बन्धी रोग, पोलिप, वा आन्द्राको क्यान्सर भएको इतिहास भएमा
बालबालिकाको दिसामा रगत देखिएमा योग्य स्वास्थ्यकर्मीसँग जाँच गराउनुहोस्, विशेष गरी बच्चा अस्वस्थ भएमा, पेट दुखेमा, पखाला, ज्वरो, बान्ता, वा दूध/खाना कम खाइरहेको भएमा।
डाक्टरले के जाँच गर्न सक्छन्
डाक्टर वा योग्य स्वास्थ्यकर्मीले यी कुराबारे सोध्न सक्छन्:
रगत कहिलेदेखि देखियो र कति पटक भइरहेको छ
रगतको रङ र मात्रा कस्तो छ, र यो दिसाको बाहिर, वा दिसासँग मिसिएको छ कि छैन
दुखाइ, चिलाउने, गाँठो, कब्जियत, पखाला, लेदो, वा दिसा गर्ने बानीमा परिवर्तन भएको छ कि छैन
तौल घट्ने, ज्वरो, थकान, चक्कर, वा पेट दुख्ने समस्या छ कि छैन
एस्पिरिन, रगत पातलो बनाउने औषधि, आइरन ट्याब्लेट, र दुखाइका औषधिसहित तपाईंले खाइरहनुभएको औषधि
पहिलेका आन्द्रासम्बन्धी समस्या र परिवारमा भएको स्वास्थ्य इतिहास
उहाँहरूले पेटको जाँच गर्न सक्छन् र आवश्यक भएमा मलद्वार वरिपरि वा मलाशयको जाँच गर्न सक्छन्। लक्षणअनुसार रगत परीक्षण, दिसा परीक्षण, आन्द्राभित्र क्यामेरा हालेर हेर्ने जाँच, वा विशेषज्ञकहाँ पठाउन सकिन्छ।
नेपालको सन्दर्भ
नेपालमा दिसामा रगत देखिएमा नजिकको स्वास्थ्य चौकी, क्लिनिक, प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा केन्द्र, वा अस्पतालमा जाँच गराउनुहोस्, विशेष गरी यो बारम्बार देखिएमा, कारण थाहा नभएमा, वा अन्य लक्षणसँगै भएमा।
आकस्मिक खतरा संकेत देखिएमा तुरुन्त नजिकको अस्पताल जानुहोस्। एम्बुलेन्स सेवा उपलब्ध भएको ठाउँमा १०२ मा सम्पर्क गर्न सकिन्छ।
जाँचका लागि जाँदा आफूले खाइरहेका औषधि, पुराना प्रेस्क्रिप्सन, परीक्षणका रिपोर्ट, र औषधिको एलर्जीसम्बन्धी जानकारी साथमा लैजानुहोस्।
राख्न उपयोगी रेकर्डहरू
डाक्टरलाई समस्या बुझ्न सजिलो होस् भनेर यी कुराको छोटो रेकर्ड राख्नु उपयोगी हुन सक्छ:
रगत देखिन सुरु भएको मिति र कति पटक भइरहेको छ
रगतको रङ र मात्रा
रगत दिसाको बाहिर, वा दिसासँग मिसिएको छ कि छैन
दुखाइ, कब्जियत, पखाला, ज्वरो, लेदो, वा तौल घट्ने जस्ता अन्य लक्षण
कुन खाना, औषधि, वा गतिविधिले लक्षण घटाउँछ वा बढाउँछ
एस्पिरिन, रगत पातलो बनाउने औषधि, आइरन ट्याब्लेट, र दुखाइका औषधिसहित नियमित औषधि
पहिलेका आन्द्रासम्बन्धी समस्या, परीक्षण, अस्पताल गएको इतिहास, र परिवारमा आन्द्राको रोग वा क्यान्सर भएको इतिहास
महत्त्वपूर्ण सूचना
यो जानकारी सामान्य स्वास्थ्य जानकारीका लागि मात्र हो। यसलाई डाक्टरको सल्लाह, जाँच, निदान, उपचार वा आपतकालीन सेवाको विकल्पका रूपमा प्रयोग गर्नु हुँदैन।