पेट दुख्ने समस्या
पेट दुख्नु भनेको छाती र कम्मरको बिचको जुनसुकै ठाउँमा महसुस हुने असहजता वा दुखाइ हो। यो मानिसहरू डाक्टरकहाँ जाने सबैभन्दा सामान्य कारणहरूमध्ये एक हो, र यो हल्का र छोटो समयको देखि गम्भीर र लामो समयसम्म रहने गरी फरक-फरक हुन सक्छ।
यो दुखाइ बाउँडिनु जस्तो, चुच्चो चक्कु घोचे जस्तो, मधुरो दुखाइ जस्तो, वा थिचिए जस्तो अनुभव हुन सक्छ। यो आउन जान सक्छ वा लगातार रहन सक्छ। कहिलेकाहीँ दुखाइ एउटै ठाउँमा रहन्छ, कहिले पूरै पेटभरि फैलिन्छ।
धेरैजसो अवस्थामा पेट दुख्नु गम्भीर हुँदैन र आफैँ ठिक हुन्छ: जस्तै, पेटमा ग्यास अड्किँदा, खाना नपच्दा, वा हल्का पेट बिग्रिँदा हुने दुखाइ। तर कतिपय अवस्थामा उपचार चाहिन्छ, त्यसैले दुखाइ कस्तो छ, कहाँ छ, र साथमा अरू कुनै लक्षण छ कि छैन भन्ने कुरामा ध्यान दिनु जरुरी छ।
दुखाइ कहाँ छ, कतिबेरदेखि छ, र ज्वरो, बान्ता, वा दिसाको बानीमा परिवर्तन जस्ता शरीरमा भएका अन्य बदलावहरू थाहा भएमा डाक्टरलाई कारण छिट्टै पत्ता लगाउन सजिलो हुन्छ।
खतराका संकेत
आपतकालीन चेतावनी संकेतहरू
धेरैजसो पेट दुख्नु खतरनाक हुँदैन, तर केही लक्षणहरू देखिएमा तुरुन्त चिकित्सा सहायता लिनु जरुरी हुन्छ। यदि तपाईंलाई वा अरू कसैलाई पेट दुखाइका साथमा तलका कुनै पनि लक्षणहरू छन् भने नजिकको अस्पतालको आपतकालीन कक्षमा जानुहोस् वा तुरुन्त मद्दत खोज्नुहोस्:
एक्कासी आउने तीव्र दुखाइ - जुन धेरै छिटो सुरु हुन्छ र असह्य लाग्छ, वा जस्तो दुखाइ पहिले कहिल्यै महसुस गर्नुभएको थिएन त्यस्तो
पेट कडा वा फलाम जस्तो भएको - पेट छुँदा धेरै कडा र दुख्ने भएको अवस्था
चोट वा दुर्घटनापछि दुखाइ - जस्तै लड्दा वा पेटमा ठोकिँदा
बान्तामा रगत आउनु वा दिसा कालो, लेसिलो वा रगत देखिने खालको हुनु
तीव्र दुखाइका साथ उच्च ज्वरो - विशेषगरी भ्रम लाग्ने वा एकदमै बिरामी महसुस हुने भएमा
केही पनि पिउन नसक्ने र सँगसँगै शरीरमा पानीको कमी हुने अवस्था (Dehydration ) का लक्षणहरू देखिनु, जस्तै मुख सुक्खा हुनु, टाउको घुम्नु, वा पिसाब धेरै कम आउनु
दुखाइ छातीमा, ओठको जबडामा, वा बायाँ हातसम्म फैलिनु - यो कहिलेकाहीँ मुटुको समस्याको संकेत हुन सक्छ
पेट फुलेको वा ढाडिएको र क्रमशः बढ्दै गएको
गर्भावस्थामा तीव्र पेट दुखाइ - जुनसुकै अवस्थामा पनि
होस् गुमाउनु वा एकदमै कमजोर महसुस हुनु पेट दुखाइका साथमा
यी लक्षणहरू कुनै गम्भीर समस्याको संकेत हुन सक्छन्, जुन उपचार नगरी छिट्टै बिग्रन सक्छ। दुखाइ आफैं ठीक होला भनेर पर्खनुहोस् - तुरुन्त चिकित्सा सहायता लिनुहोस्।
यो पृष्ठले के बताउन सक्दैन
यस पृष्ठले के बताउन सक्दैन
यस पृष्ठमा पेट दुखाइबारे सामान्य जानकारी दिइएको छ - ताकि तपाईंले आफ्नो लक्षणहरू बुझ्न र कहिले मद्दत लिनुपर्छ भनेर थाहा पाउन सकियोस्। यो जानकारी डाक्टरी जाँचको विकल्प होइन।
पेट दुखाइका धेरै कारण हुन सक्छन् - केही सामान्य, केही जटिल। तपाईंलाई प्रत्यक्ष जाँच नगरी, पूरा स्वास्थ्य इतिहास नसोधी, र कहिलेकाहीँ परीक्षण नगरी तपाईंको दुखाइको कारण के हो र यो कति गम्भीर छ भनेर भन्न सम्भव छैन।
यस पृष्ठले यी कुराहरू गर्न सक्दैन:
तपाईंको दुखाइको कारण पत्ता लगाउन। धेरै फरक-फरक रोगहरूका लक्षण एउटै जस्तो देखिन सक्छन्, र तिनीहरूबीचको फरक छुट्याउन प्रायः शारीरिक जाँच र रगत परीक्षण, पिसाब परीक्षण, वा स्क्यानजस्ता परीक्षणहरू आवश्यक पर्छन्।
तपाईंको विशेष अवस्था गम्भीर छ कि छैन भन्न। सामान्य जानकारीले तपाईंको उमेर, पहिलेदेखि भएका रोगहरू, औषधिहरू, वा लक्षणको सही प्रकृतिलाई ध्यानमा राख्न सक्दैन।
स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहको ठाउँ लिन। यदि तपाईंलाई आफ्नो लक्षणबारे शंका छ, वा लक्षण झन् बढिरहेको छ वा निको भइरहेको छैन भने, कृपया डाक्टर वा तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीसँग कुरा गर्नुहोस्।
उपचारसम्बन्धी सुझाव दिन। यहाँको जानकारी केवल सचेतनाका लागि हो र यसलाई आफैं रोग पहिचान गर्न वा आफैं उपचार गर्न प्रयोग गर्नु हुँदैन।
यदि केही ठीक लागेन भने, आफ्नो अनुभूतिलाई विश्वास गर्नुहोस् र चिकित्सकीय सल्लाह लिनुहोस्। अनिश्चितता भएका बेला पर्खनुभन्दा चाँडो जाँच गराउनु सधैं राम्रो हुन्छ।
सामान्य कारणहरू
पेट दुख्नुका सामान्य कारणहरू
पेट दुख्नु पेट भित्रका विभिन्न अंगहरूको समस्याले गर्दा हुन सक्छ - जस्तै आमाशय, आन्द्रा, कलेजो, पित्ताशय, मिर्गौला, र प्रजनन अंगहरू। यति धेरै अंगहरू एकै ठाउँमा हुने भएकाले पेट दुख्नुका कारणहरू पनि धेरै प्रकारका हुन सक्छन्।
सामान्य, कम गम्भीर कारणहरू:
ग्यास वा वायु जम्नु - पाचन प्रणालीमा हावा जम्दा पेटमा मर्कने वा फुल्ने महसुस हुन्छ
अपच - खाना खाएपछि पेटको माथिल्लो भागमा जलन वा चाप जस्तो असहजता महसुस हुनु
कब्जियत - दिसा गर्न गाह्रो हुनु, जसले गर्दा पेट मर्किने र भरिएको जस्तो लाग्छ
पेटको संक्रमण प्रायः भाइरस वा ब्याक्टेरियाले गर्दा हुन्छ, जसमा पेट दुख्ने, झाडा लाग्ने र बान्ता हुन्छ (यसलाई फूड पोइजनिङ पनि भनिन्छ)
महिनावारीको दुखाइ - महिनावारीको बेला केही महिलाहरूलाई तल्लो पेटमा मर्किने गरी दुख्छ
चिकित्सकीय ध्यान चाहिन सक्ने कारणहरू:
मूत्रमार्गको संक्रमण - पिसाब थैली वा मिर्गौलामा हुने संक्रमण, जसमा प्रायः पिसाब गर्दा जलन हुन्छ
एपेन्डिसाइटिस (Appendicitis) सुरुमा नाइटो वरपर दुख्छ र पछि दाहिने तल्लो भागमा सर्छ
पित्तथैलीको ढुंगा (Gallstones) - पित्ताशयमा जम्ने कडा पदार्थ, जसले गर्दा विशेषगरी बोसोयुक्त खाना खाएपछि अचानक तीव्र दुखाइ हुन्छ
मिर्गौलाको ढुंगा (Kidney stones) - ढाडबाट सुरु भएर तल कमर तिर सर्ने तीव्र दुखाइ हुन्छ
पेप्टिक अल्सर (Peptic ulcers) - आमाशय वा सानो आन्द्राको भित्री भागमा हुने घाउ
हर्निया (Hernia) - पेटको मांसपेशीको कमजोर ठाउँबाट भित्री तन्तु बाहिर धकेलिने अवस्था
प्रजनन अंगसम्बन्धी समस्याहरू - जस्तै पाठेघरको वरपर हुने गाँठो/फोका (Ovarian cysts) वा प्रजनन अंगहरूमा हुने संक्रमण
यो सूची सम्पूर्ण होइन। तपाईंको लक्षण, स्वास्थ्य इतिहास, र जाँचका आधारमा चिकित्सकले सबभन्दा सम्भावित कारण पत्ता लगाउनेछन्।
घरमै गर्न सकिने हेरचाह
पेट दुखेमा घरमै हेरचाह कसरी गर्ने
यदि तपाईंको पेटको दुखाइ हल्का छ र कुनै आपतकालीन लक्षण छैन भने, निको हुँदासम्म घरमै आफूलाई अलिक सहज महसुस गराउन केही सरल उपायहरू अपनाउन सक्नुहुन्छ।
आराम गर्नुस् र पाचन तन्त्रलाई विश्राम दिनुस्
जतिसक्दो आराम गर्नुस्, विशेषगरी शरीर थकित वा अस्वस्थ महसुस भएको बेला।
दुखाइ कम नहुँदासम्म गह्रुँगो शारीरिक काम नगर्नुस्।
खानापिनामा ध्यान दिनुस्
थोरै थोरै गरी पानी पिइरहनुस् - पानी नै सबभन्दा राम्रो हो। बान्ता भएको वा पखाला लागेको छ भने पानीको मात्रा कायम राख्नु झनै जरुरी छ।
खान मन लागेमा सादा भात, रोटी वा झोल जस्ता सजिलै पच्ने हल्का खानाबाट सुरु गर्नुस्।
निको नभएसम्म तेलिलो, मसालेदार खाना, रक्सी र चियाकफी नखानुस।
एकैपटक धेरै नखाई थोरै थोरै गरी बिस्तारै खाना खानुस्।
दुखाइ कम गर्नुस्
पेटमा हल्का न्यानो (धेरै तातो नभएको) सक्दा मांसपेशीको तनाव र बाउंडिने समस्या कम हुन सक्छ।
बिस्तारै अलिकति हिँडडुल गर्दा पेटमा अड्किएको ग्यास निस्कन मद्दत गर्न सक्छ।
औषधि
डाक्टरको पर्चीबिना पाइने सामान्य दुखाइको औषधि उपयोगी हुन सक्छ, तर प्याकेटमा लेखिएको निर्देशन ध्यानले पढ्नुस् र के खाँदा हुन्छ भन्ने कुरामा शंका छ भने स्वास्थ्यकर्मीलाई सोध्नुस्।
यदि तपाईंको पेट दुखाइ पेटको भित्री पर्खाल (stomach lining) सँग सम्बन्धित हुन सक्छ भन्ने लागेमा सूजन/दुखाई कम गर्ने दुखाइको औषधि (anti-inflammatory painkillers) नखानुस् - शंका छ भने फार्मेसी वा डाक्टरसँग सल्लाह लिनुस्।
घरेलु हेरचाह कहिले छोड्ने र कहाँ सहायता लिने
घरेलु हेरचाह केवल हल्का र थोरै समयको दुखाइमा मात्र ठीक हुन्छ जब कुनै चिन्ताजनक लक्षण नहोस्। यदि दुखाइ बढ्दै गएको छ, एक वा दुई दिनभन्दा बढी टिकिरहेको छ, वा माथि उल्लेख गरिएका कुनै पनि आपतकालीन लक्षणहरू देखिन थाले भने, ढिलाइ नगरी तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिनुस्।
कहिले डाक्टर देखाउने
डाक्टरलाई कहिले देखाउने
पेट दुख्दा सबै अवस्थामा आपतकालीन उपचार चाहिँदैन, तर केही अवस्थाहरूमा धेरै गाह्रो नलागे पनि डाक्टरको जाँच गराउनु जरुरी हुन्छ। समस्या थप बढ्न नदिन, ढिला नगरी जाँच गराउनु नै राम्रो हुन्छ।
यी अवस्थामा डाक्टरलाई देखाउनुहोस्:
एक-दुई दिन आराम गरेर घरेलु उपाय गर्दा पनि दुखाइ कम भएन भने
दिनौँ वा हप्तौँसम्म पेट दुखाइ पटक-पटक फर्कन्छ, बीचबीचमा ठीक भए जस्तो लागे पनि
एक-दुई दिनभन्दा बढी समयदेखि भोक लागेको छैन वा सामान्य रूपमा खान सकिएको छैन भने
पटक-पटक बान्ता भइरहेको छ वा पानी पिए पनि पेटमा टिक्दैन भने
पेटमा असहजता हुँदाहुँदै शरीरको तौल कारण थाहा नभई घटिरहेको छ भने
सामान्य ज्वरोसँगै पेट दुखाइ निरन्तर भइरहेको छ भने
पिसाब गर्दा जलन वा दुखाइ हुन्छ, वा पिसाब गर्ने बारम्बारतामा परिवर्तन आएको छ भने
एक-दुई हप्ताभन्दा बढी समयदेखि दिसाको रंग, बनावट वा पटकमा फेरबदल आएको छ भने
दुखाइका कारण निद्रामा असर परेको छ वा दैनिक काम गर्न गाह्रो भएको छ भने
गर्भवती हुनुहुन्छ र जुनसुकै प्रकारको पेट दुखाइ महसुस भएको छ भने, हल्का लागे पनि
दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या छ र सामान्य लक्षणहरूमा केही फेरबदल देख्नुभएको छ भने
लक्षणहरूले चिन्ता लगाइरहेको छ भने, भले किन हो ठ्याक्कै भन्न नसकिए पनि
बालबालिका र वृद्धवृद्धाका बारेमा एक कुरा
बालबालिका र वृद्धवृद्धाको स्वास्थ्य कहिलेकाहीँ अरूभन्दा छिटो बिग्रन सक्छ। बच्चाले के भएको हो भन्न नसकेर पेट दुखिरहेको छ भने, वा कुनै वृद्ध व्यक्तिलाई नयाँ वा बढ्दो पेट दुखाइ भएको छ भने, ढिला नगरी चिकित्सकको सल्लाह लिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ।
लक्षणहरूमा ध्यान दिनु पर्छ कि पर्दैन भन्ने कुरामा अन्योल छ भने, डाक्टर वा तालिम पाएका स्वास्थ्यकर्मीसँग कुरा गर्नुहोस्। सोध्नु सधैँ उचित नै हुन्छ।
डाक्टरले के जाँच गर्न सक्छन्
डाक्टरले के-के जाँच गर्न सक्छन्
पेट दुखेको कारण पत्ता लगाउन डाक्टरले तपाईंसँग केही कुरा सोध्नेछन् र शारीरिक जाँच गर्नेछन्। सामान्यतया यस्तो हुन सक्छ:
डाक्टरले सोध्न सक्ने प्रश्नहरू
पेटको ठिक कुन ठाउँमा दुख्छ, र त्यो दुखाइ अरू ठाउँसम्म पनि फैलिन्छ कि?
कहिलेदेखि दुख्न थाल्यो, र त्यसपछि दुखाइको स्वभाव फेरिएको छ कि?
दुखाइ लगातार छ कि आउँछ-जान्छ?
वाकवाकी वा बान्ता, झाडापखाला, ज्वरो आएको छ कि? पिसाब वा दिसामा कुनै फरक देखिएको छ?
कुनै असामान्य कुरा खानुभएको थियो, वा कुनै खानेकुराले दुखाइ बढ्छ?
कुनै औषधि खाँदै हुनुहुन्छ, वा अहिले अरू कुनै रोग छ?
महिनावारी हुनेहरूका लागि: अन्तिम पटक महिनावारी कहिले भएको थियो
शारीरिक जाँच
डाक्टरले सामान्यतया तपाईंको पेटका विभिन्न भागमा बिस्तारै थिचेर हेर्नेछन् - दुखाइ, सुन्निएको ठाउँ, वा असामान्य महसुस हुने ठाउँ पत्ता लगाउन। साथै, स्टेथोस्कोपले पेटको आवाज सुन्नेछन् र तापक्रम, नाडी र रक्तचाप पनि नाप्न सक्छन्।
गर्न सकिने परीक्षणहरू
जाँचमा के देखियो भन्नेमा भर पर्दै डाक्टरले यी परीक्षणहरू गर्न लगाउन सक्छन्:
रगत परीक्षण - संक्रमण, सूजन, वा कलेजो र मिर्गौला जस्ता अंगमा समस्या छ कि भनेर हेर्न
पिसाब परीक्षण - पिसाब नली वा मिर्गौलामा संक्रमण छ कि भनेर हेर्न
गर्भ परीक्षण - गर्भवती हुन सक्ने सम्भावना भएकाहरूका लागि
दिसा परीक्षण - संक्रमण वा पाचन सम्बन्धी समस्या शंका लागेमा
अल्ट्रासाउन्ड स्क्यान : पेट भित्रका अंगहरूको तस्बिर लिन
एक्स-रे वा अन्य इमेजिङ - थप विस्तृत जाँच आवश्यक भएमा
सबैलाई यी सबै परीक्षण गर्नु पर्दैन। तपाईंको लक्षण र जाँचको आधारमा डाक्टरले कुन परीक्षण उचित हुन्छ भनेर निर्णय गर्नेछन्।
नेपालको सन्दर्भ
नेपालमा पेट दुख्ने समस्या
नेपालमा पेट दुख्नुको कारण प्रायः दूषित खाना वा पानीबाट हुने पाचन सम्बन्धी संक्रमण हो। टाइफाइड ज्वरो, आन्द्रामा हुने किरा, र एक्यूट ग्यास्ट्रोएन्टेराइटिस [पेट बिग्रिएर बान्ता र झाडापखाला हुने अवस्था] जस्ता समस्याहरू नेपालमा सामान्य छन्, विशेषगरी गर्मीको महिना वा बाढी पछि। सडकको खाना वा राम्रोसँग नराखिएको खानाबाट हुने फुड प्वाइजनिङ पनि एउटा सामान्य कारण हो।
पित्ताशयमा ढुंगा (Gall stone) सबै उमेरका मानिसमा देखिन्छ र चिल्लो खाना खाएपछि माथि पेट दुख्नुको एउटा प्रमुख कारण हो। एच. पाइलोरी (H. Pylori) नामक ब्याक्टेरियाको संक्रमण बाट हुने पेप्टिक अल्सर [पेट वा सानो आन्द्राको भित्री भागमा घाउ हुने अवस्था] पनि नेपालमा धेरै पाइन्छ।
स्वास्थ्य सेवामा पहुँच
स्वास्थ्य सुविधा कहाँ बस्नुहुन्छ भन्नेमा निर्भर गर्छ। सहर र ठूला बजारमा रगत परीक्षण र अल्ट्रासाउन्ड स्क्यान लगायतका सुविधासहितका अस्पताल र क्लिनिकहरू सामान्यतया उपलब्ध छन्। ग्रामीण वा दुर्गम क्षेत्रमा भने सुविधा सीमित हुन सक्छ, र त्यहाँ स्वास्थ्य चौकी वा सामुदायिक स्वास्थ्यकर्मी नै पहिलो सम्पर्क बिन्दु हुन सक्छन्।
अस्पतालबाट टाढा बस्नुहुन्छ भने पनि पेट धेरै दुखेको वा बढ्दो दुखाइको अवस्थामा उपचार लिन ढिलो नगर्नुहोस्। सामुदायिक स्वास्थ्यकर्मी र स्थानीय स्वास्थ्य चौकीले तपाईंलाई ठूलो अस्पताल जानु पर्छ कि पर्दैन भनेर निर्णय गर्न मद्दत गर्न सक्छन्।
व्यावहारिक कुराहरू
सफा पानी पिउने र खाना खानु अघि राम्रोसँग हात धुने बानी राख्नाले पेट दुखाइ निम्त्याउने धेरै सामान्य संक्रमणहरू बाट बच्न मद्दत गर्छ।
वर्षाको मौसममा पानीबाट सर्ने रोगको जोखिम बढ्छ - यस समयमा खाना र पानीको स्रोतमा विशेष ध्यान दिनुहोस्।
डाक्टरले दिएको औषधिसँगै कुनै जडिबुटी वा घरेलु औषधि पनि लिइरहनुभएको छ भने आफ्नो डाक्टरलाई जानकारी दिनुहोस्, किनकि कहिलेकाहीँ केही संयोजनले पेट वा कलेजोमा असर गर्न सक्छ।
राख्न उपयोगी रेकर्डहरू
राख्नु उपयोगी हुने जानकारी
डाक्टरलाई भेट्नुअघि आफ्नो लक्षणहरूको हिसाब राख्नाले समय बच्छ र डाक्टरले तपाईंको अवस्था छिटो बुझ्न सक्नुहुन्छ। यसका लागि कुनै खास कुरा चाहिँदैन - कागजमा वा फोनमा केही नोट गरे पुग्छ।
यी कुराहरू लेखेर राख्ने कोशिस गर्नुहोस्:
दुखाइ कहाँ छ - पेटको कुन भागमा, र दुखाइ एकै ठाउँमा रहन्छ कि अर्कोतिर सर्छ
कहिले सुरु भयो - मिति र लगभग कति बजे दुखाइ सुरु भयो
कस्तो महसुस हुन्छ - जस्तै मरोडिएजस्तो, चिरिएजस्तो, मन्द दुखाइ, वा निरन्तर दबाबजस्तो
एक पटकको दुखाइ कति बेर रहन्छ - केही मिनेट, धेरै घण्टा, वा लगातार
कति गाह्रो छ - १ देखि १० को स्केलमा भन्न सकिन्छ, वा सामान्य, मध्यम, वा धेरै गाह्रो भनेर बताउन सकिन्छ
के गर्दा आराम हुन्छ वा बढ्छ - जस्तै खाना खाँदा, सुत्दा, हिँड्दा, वा शौच गर्दा
अरू कुनै लक्षण छन् कि - ज्वरो, वान्ता, पखाला, पिसाब वा दिसामा फरक, भोक नलाग्नु, वा असामान्य थकाइ
के खानुभयो र पिउनुभयो - विशेष गरी नयाँ कुरा वा बाहिरको खाना
कुनै औषधि वा उपाय गर्नुभयो भने - पारम्परिक वा जडिबुटीको औषधि समेत, र त्यसले फाइदा गर्यो कि गरेन
महिनावारी हुनेहरूका लागि - अन्तिम महिनावारी कहिले सुरु भयो र दुखाइ महिनावारीसँग सम्बन्धित छ कि छैन
यदि दुखाइ धेरै दिन वा हप्तासम्म आउँदै-जाँदै गरेको छ भने, प्रत्येक दिनको सरल रेकर्ड राख्नाले डाक्टरलाई ढाँचा पहिचान गर्न र कारण पत्ता लगाउन धेरै सजिलो हुन्छ।
महत्त्वपूर्ण सूचना
स्वास्थ्य सम्बन्धी सूचना
यस पृष्ठमा दिइएको जानकारी केवल सामान्य स्वास्थ्य जागरूकताका लागि हो। यो पेट दुख्ने समस्यालाई बुझ्न र उपचार खोज्ने सम्बन्धमा थप सोचेर निर्णय गर्न सहयोग पुग्ने उद्देश्यले लेखिएको हो - तर यसले कुनै योग्य स्वास्थ्यकर्मीले दिने सल्लाह, रोग निदान वा उपचारको ठाउँ लिँदैन।
यो पृष्ठ पढ्दैमा डाक्टर र बिरामीबिचको सम्बन्ध स्थापित हुँदैन। यहाँ दिइएको जानकारी तपाईंको व्यक्तिगत परिस्थिति, स्वास्थ्य इतिहास वा हालको स्वास्थ्य अवस्था हेरेर तयार गरिएको होइन। पेट दुख्नका हरेक सम्भावित कारण वा लक्षण देखिने हरेक अवस्थालाई यसले समेट्न सक्दैन।
तपाईंलाई आफ्नो स्वास्थ्यको बारेमा कुनै चिन्ता छ भने सधैँ डाक्टर वा तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श लिनुहोस्। यहाँ पढेको कुराको भरमा मात्र चिकित्सकीय सेवा लिन ढिला नगर्नुहोस्, तपाईंलाई लेखिदिएको उपचार नछोड्नुहोस्, र आफ्नो स्वास्थ्य सम्बन्धी निर्णय नगर्नुहोस्।
यदि तपाईं कुनै स्वास्थ्य आपतकालीन अवस्थामा हुनुहुन्छ भने तुरुन्तै नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा गएर सहायता लिनुहोस्।