गम्भीर रूपमा सास फेर्न गाह्रो हुनु (Severe breathing difficulty)
गम्भीर रूपमा सास फेर्न गाह्रो हुनु भनेको पर्याप्त हावा लिन कठिन हुनु हो। व्यक्ति हाँफिरहेको, धेरै छिटो सास फेरिरहेको, सामान्य रूपमा बोल्न नसकिरहेको, सास फेर्न धेरै बल लगाइरहेको, वा निलो, फिक्का, अलमलिएको, वा अत्यधिक थकित देखिन सक्छ।
यो आकस्मिक अवस्था हो, किनकि यसको कारण फोक्सो, मुटु, श्वासनली, वा रक्तसञ्चारसम्बन्धी गम्भीर समस्या हुन सक्छ। सम्भावित कारणमा गम्भीर दमको आक्रमण, COPD बिग्रिनु, निमोनिया, गम्भीर एलर्जी, मुटुको कमजोरी, फोक्सोमा रगत जम्नु, फोक्सो खुम्चिनु, निसासिनु, वा अन्य गम्भीर रोग पर्छन्।
खतराका संकेत
एम्बुलेन्स सेवा उपलब्ध भएमा १०२ मा फोन गर्नुहोस् वा तुरुन्त नजिकको अस्पतालको आकस्मिक विभागमा जानुहोस्, यदि व्यक्तिमा:
हाँफिने, निसासिने, वा सास फेर्न धेरै संघर्ष भइरहेको छ
सास फेर्न गाह्रो भएकाले पूरा वाक्य बोल्न सक्दैन
सास धेरै छिटो चलिरहेको, सास फेर्दा ठूलो आवाज आउने, सिउँसिउँ आवाज आउने, वा सास तान्दा कर्कश आवाज आउने
ओठ, अनुहार, औँला, वा छाला निलो, खैरो, वा धेरै फिक्का देखिने
छाती दुख्ने, छाती कस्सिने, वा भारी महसुस हुने
अचानक अलमलिने, असामान्य रूपमा निद्रालु हुने, ढल्ने, वा होश गुम्ने
ओठ, जिब्रो, मुख, वा घाँटी सुन्निने
खोकीमा रगत आउने
अचानक धेरै सास फेर्न गाह्रो हुने र एउटा खुट्टा सुन्निएर दुख्ने
चोट, लडाइँ, धुवाँको सम्पर्क, वा निसासिएको घटनापछि गम्भीर रूपमा सास फेर्न गाह्रो हुने
बच्चाले सास फेर्न धेरै संघर्ष गर्ने, सास फेर्दा करङभित्र तानिने, कराउनेजस्तो आवाज निकाल्ने, दूध/खाना खान नसक्ने, वा धेरै लुलो हुने
सुधार हुन्छ कि भनेर नपर्खनुहोस्। एम्बुलेन्स उपलब्ध छ भने आफैं गाडी चलाएर नजानुहोस्।
यो पृष्ठले के बताउन सक्दैन
यस पृष्ठमा गम्भीर सास फेर्न गाह्रो हुने समस्याबारे सामान्य जानकारी मात्र दिइएको छ। यसले कारण दम, निमोनिया, मुटुको कमजोरी, एलर्जी, फोक्सोमा रगत जम्नु, चिन्ता, निसासिनु, वा अन्य समस्या हो कि होइन भन्ने निश्चित गर्न सक्दैन।
यसले अक्सिजन, इनहेलर, एड्रेनालिन, एन्टिबायोटिक, रगत परीक्षण, स्क्यान, वा अस्पताल उपचार आवश्यक छ कि छैन भन्ने पनि बताउन सक्दैन। गम्भीर सास फेर्न गाह्रो भएमा तुरुन्त प्रशिक्षित स्वास्थ्यकर्मीको जाँच आवश्यक हुन्छ।
किन महत्त्वपूर्ण छ
गम्भीर रूपमा सास फेर्न गाह्रो हुनुका सम्भावित कारणहरूमा:
गम्भीर दमको आक्रमण
COPD बिग्रिनु
निमोनिया वा छातीको अन्य गम्भीर संक्रमण
मुटुको कमजोरी वा हृदयघात
गम्भीर एलर्जी प्रतिक्रिया
फोक्सोमा रगत जम्नु
फोक्सो खुम्चिनु
निसासिनु वा श्वासनलीमा अवरोध हुनु
गम्भीर रगतको कमी, सेप्सिस, विषाक्त पदार्थ, वा शरीरको रसायनमा गडबडी
प्यानिक वा चिन्ता, तर पहिले गम्भीर शारीरिक कारण छैन भन्ने जाँच आवश्यक हुन्छ
सास फेर्न गाह्रो हुनु महत्त्वपूर्ण छ, किनकि मस्तिष्क र शरीरका अङ्गलाई निरन्तर अक्सिजन चाहिन्छ। व्यक्ति छिट्टै बिग्रिन सक्छ, विशेष गरी धेरै थकित, अलमलिएको, निलो, निद्रालु, वा बोल्न नसक्ने भएमा।
घरमै गर्न सकिने हेरचाह
कसैलाई गम्भीर रूपमा सास फेर्न गाह्रो भइरहेको छ भने:
तुरुन्त आकस्मिक सहायता खोज्नुहोस्।
व्यक्तिलाई सिधा बस्न वा आफूलाई सहज हुने अवस्थामा बस्न सहयोग गर्नुहोस्। जबरजस्ती सुताउन नदिनुहोस्।
घाँटी वा छाती वरिपरि कसिएको कपडा खुकुलो पार्नुहोस्।
वरिपरि शान्त वातावरण बनाउनुहोस् र भीड कम गर्नुहोस्।
चिकित्सकले दिएको राहत दिने इनहेलर वा व्यक्तिगत आकस्मिक योजना छ भने त्यसअनुसार प्रयोग गर्न सहयोग गर्नुहोस्।
गम्भीर एलर्जीको इतिहास छ र चिकित्सकले एड्रेनालिन अटो-इन्जेक्टर दिएको छ भने व्यक्तिगत आपतकालीन योजनाअनुसार प्रयोग गर्नुहोस् र तुरुन्त अस्पताल जानुहोस्।
व्यक्ति धेरै हाँफिरहेको, निद्रालु, अलमलिएको, निसासिरहेको, वा सुरक्षित रूपमा निल्न नसक्ने अवस्थामा खाना, पानी, ट्याब्लेट, वा औषधि मुखबाट नदिनुहोस्।
व्यक्तिलाई एक्लै नछोड्नुहोस्।
व्यक्ति होश नहुने र सामान्य रूपमा सास नचलिरहेको भए तालिम छ भने CPR सुरु गर्नुहोस् र तुरुन्त आकस्मिक सहायता लिनुहोस्।
कहिले डाक्टर देखाउने
गम्भीर रूपमा सास फेर्न गाह्रो भएमा सधैं आकस्मिक जाँच आवश्यक हुन्छ।
सास फेर्न गाह्रो कम गम्भीर भए पनि तलका अवस्थामा चाँडै डाक्टर वा स्वास्थ्यकर्मीसँग जाँच गराउनुहोस्:
यो नयाँ, कारण नखुलेको, बढ्दै गएको, वा बारम्बार हुने समस्या हो
आराम गर्दा पनि हुन्छ वा राति सास फेर्न गाह्रो भएर बिउँझाउँछ
खोकी, ज्वरो, सिउँसिउँ आवाज, छाती दुख्ने, मुटु ढुकढुक हुने, खुट्टा सुन्निने, वा तौल घट्नेसँगै छ
लामो यात्रा, शल्यक्रिया, लामो समय ओछ्यानमा बसेपछि, वा खुट्टा सुन्निएपछि सुरु भएको छ
सामान्य हिँडडुल, काम, पढाइ, वा दैनिक गतिविधिमा असर गरिरहेको छ
गर्भावस्थामा, हालै संक्रमणपछि, वा मुटु/फोक्सोको पुरानो रोग भएको अवस्थामा हुन्छ
दम वा COPD भएको व्यक्तिमा पहिलेभन्दा बढी पटक भइरहेको छ
डाक्टरले के जाँच गर्न सक्छन्
डाक्टर वा आकस्मिक उपचार टोलीले यी कुरा जाँच गर्न सक्छन्:
सासको गति, अक्सिजनको मात्रा, मुटुको धड्कन, रक्तचाप, तापक्रम, र होशको अवस्था
बोल्न सक्ने क्षमता, छातीका मांसपेशीको अत्यधिक प्रयोग, सिउँसिउँ आवाज, कर्कश आवाज, खोकी, र छातीको चाल
मुटु र फोक्सोको आवाज
संक्रमण, एलर्जी, खुट्टा सुन्निने, शरीरमा पानी जमेको, चोटपटक, वा श्वासनली अवरोधका संकेत
अन्य स्वास्थ्य समस्या, एलर्जी, नियमित औषधि, धूम्रपान, दम, COPD, मुटुको रोग, र हालैको यात्रा
कारणअनुसार ECG, छातीको एक्स-रे, रगत परीक्षण, रगतमा अक्सिजन/ग्यास जाँच, संक्रमण परीक्षण, पिक फ्लो वा स्पाइरोमेट्री, अल्ट्रासाउन्ड, वा CT स्क्यान आवश्यक पर्न सक्छ।
नेपालको सन्दर्भ
नेपालमा गम्भीर रूपमा सास फेर्न गाह्रो भए तुरुन्त आकस्मिक सेवा र अक्सिजन सुविधा भएको नजिकको अस्पताल जानुहोस्। एम्बुलेन्स सेवा उपलब्ध भएमा १०२ मा सम्पर्क गर्नुहोस्।
यात्रा ढिला नहोस् भने मात्र इनहेलर, एलर्जीको औषधि, नियमित औषधि, पुराना डिस्चार्ज सारांश, वा मेडिकल रिपोर्ट साथमा लैजानुहोस्।
राख्न उपयोगी रेकर्डहरू
यी विवरण राख्नु उपयोगी हुन सक्छ:
पहिले भएका दम, COPD, मुटु, एलर्जी, वा फोक्सोसम्बन्धी समस्या
हाल प्रयोग भइरहेका इनहेलर, औषधि, मात्रा, र औषधिको एलर्जी
पहिलेका गम्भीर आक्रमण, आकस्मिक उपचार, अस्पताल भर्ना, अक्सिजन, वा ICU उपचार
धुवाँ, धुलो, व्यायाम, संक्रमण, खाना, औषधि, वा कार्यस्थलको सम्पर्कजस्ता ट्रिगर
धूम्रपान वा भेपको इतिहास
हालैको यात्रा, शल्यक्रिया, खुट्टा सुन्निने, छातीको संक्रमण, वा कोभिड-१९ भएको इतिहास
स्वास्थ्यकर्मीले सल्लाह दिएको भए पिक फ्लो वा अक्सिजन रिडिङ
ECG, छातीको एक्स-रे, स्क्यान रिपोर्ट, र विशेषज्ञको पत्र
महत्त्वपूर्ण सूचना
यो जानकारी सामान्य स्वास्थ्य जानकारीका लागि मात्र हो। यसलाई डाक्टरको सल्लाह, जाँच, निदान, उपचार वा आपतकालीन सेवाको विकल्पका रूपमा प्रयोग गर्नु हुँदैन।